Pin Code: ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਭੀਕਾਜੀ ਵੇਲੰਕਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।
Pin Code: ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

75ਵਾਂ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। 15 ਅਗਸਤ, 1972 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟਲ ਆਈਡੈਂਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ (ਪਿੰਨ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਿੰਨ ਕੋਡ 15 ਅਗਸਤ ਨੂੰ 50 ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਓ ਅਸੀਂ ਇਸਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਉੱਤੇ ਇਕ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ।

ਡਾਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 23,344 ਡਾਕਘਰ ਸਨ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਪਰ ਦੇਸ਼ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਡਾਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਚੱਲਣਾ ਪਿਆ।

ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਜਿਹੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੇਲ ਛਾਂਟਣ ਅਤੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸੌਖਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ, ਅਕਸਰ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜਾਂ ਸਮਾਨ ਨਾਮ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅੱਖਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਪਿੰਨ ਛੇ ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਨੰਬਰ ਡਾਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਉੱਤਰੀ, ਪੂਰਬੀ, ਪੱਛਮੀ, ਦੱਖਣੀ; ਅਤੇ ਨੰਬਰ 9, ਜੋ ਕਿ ਆਰਮੀ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਸਰਾ ਨੰਬਰ ਉਪ-ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਛਾਂਟੀ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਨੰਬਰ ਭੂਗੋਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖਾਸ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਤੱਕ ਸੰਕੁਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਭੀਕਾਜੀ ਵੇਲੰਕਰ ਸਨ ਜੋ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਵਧੀਕ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਬੋਰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।

ਵੇਲੰਕਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਉੱਘੇ ਕਵੀ ਵੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, 1996 ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵੇਲੰਕਰ ਦੀਆਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ 105 ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਲੋਮਾ ਕਾਵਿਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਸਟਰਪੀਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਆਇਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵੇਲੰਕਰ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਵ ਵਾਣੀ ਮੰਦਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵੇਲੰਕਰ ਵਿਸ਼ਵ ਫਿਲਾਟੇਲਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਇੰਡੀਪੈਕਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 1973 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 120 ਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਹ 31 ਦਸੰਬਰ 1973 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ।

ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਯੂਐਸ ਵਿੱਚ, ਜ਼ੋਨ ਇੰਪਰੂਵਮੈਂਟ ਪਲਾਨ (ਜ਼ਿਪ) ਕੋਡ 1 ਜੁਲਾਈ, 1963 ਨੂੰ, ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਰਾਸ਼ਟਰਵਿਆਪੀ ਸੁਧਾਰੀ ਮੇਲ ਸੇਵਾ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਮੇਲ ਡਿਲਿਵਰੀ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਆਫ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਵੇਂ, ਵਧੇਰੇ ਮਕੈਨੀਕਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।

ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ, 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਮੇਲ ਦੀ ਛਾਂਟੀ ਦਾ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। "ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਅੰਕੀ ਡਾਕ ਕੋਡ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਰੂਟ ਸਮੇਤ, ਹੈਂਡਲਿੰਗ ਦੇ ਹਰ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਦੁਆਰਾ ਛਾਂਟਣ ਲਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੋਡਿੰਗ ਉਪਕਰਣ ਡਾਕ ਕੋਡ ਨੂੰ ਬਿੰਦੀਆਂ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਹੱਥੀਂ ਛਾਂਟਣ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲੋਂ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਮੇਲ ਨੂੰ ਛਾਂਟ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਜਾਪਾਨ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 1968 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪੋਸਟਲ ਕੋਡ ਐਡਰੈੱਸ ਸਿਸਟਮ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਡਾਕਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਪੋਸਟਲ ਕੋਡ ਰੀਡਰ-ਸੌਰਟਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

ਮੌਜੂਦਾ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਡਾਕ ਚਿੱਠੀਆਂ ਬਹੁਤ ਘਟ ਗਈਆਂ ਹਨ ਪਰ ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਫਿਰ ਵੀ ਮਹਤੱਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਡਾਕ ਅਤੇ ਕੋਰੀਅਰ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ। ਵੱਡੀਆ ਈ ਕਾਮਅਰਸ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਮੇਜ਼ਨ, ਫਲਿੱਪਕਾਰਟ ਵੀ ਪਿੰਨ ਦੇ ਜ਼ਰਿਏ ਹੋਮ ਡਿਲੀਵਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Related Stories

No stories found.
logo
Punjab Today
www.punjabtoday.com