Sunday Column: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ; ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ

ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਸਰਬਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ।
Sunday Column: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ; ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ

‘ਅਕਾਲ’ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਰਹਿਤ ਜੋ ਅਕਸਰ ਸਰਵ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ-ਪਰਮਾਤਮਾ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ “ਤਖ਼ਤ” ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇੱਕ ਸਿੰਘਾਸਨ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜੇ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬੈਠਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਸਰਬਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ।

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕਾਰਨ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1604 ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹਰ ਰਾਤ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਛਤਰ ਛਾਇਆ ਹੇਠ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਕਮਰਾ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਕੋਠਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਕਾਲ ਤਖਤ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਛੇਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 1609 ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣਾ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਸੁਣਦੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਪਹਿਨੀਆਂ, ਦਸਤਾਰ 'ਤੇ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਹਿਨਿਆ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ, ਘੋੜੇ ਭੇਟਾ ਵਜੋਂ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਸੰਤ ਅਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਬਣਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਜੰਗੀ ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੰਗੀ ਅਤੇ ਢੱਡ ਨਾਲ ਗਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।

ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨੰਗੀ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰੇਗਾ। ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੁਝ ਦੁਰਲੱਭ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੰਥ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਚਾਰ ਹੋਰ ਤਖਤ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜੋ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ, ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਜੋ ਨਾਂਦੇੜ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਹਨ।

ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਦਾ ਜਥੇਦਾਰ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬੁਲਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਜਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਆਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਜਥੇਦਾਰ ਭਾਈ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਹਨ।

ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਮੂਲ ਢਾਂਚਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀ ਗੱਦੀ ਸਦੀਵੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪੰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਫੁਰਮਾਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਥੜ੍ਹੇ ਦੀ ਉਚਾਈ ਬਾਰਾਂ ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਤਿੰਨ ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉੱਚੇ ਥੜ੍ਹੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠ ਸਕਦਾ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਝਗੜਿਆਂ ਦਾ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਇਲਟੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉੱਚੇ ਹੋਏ ਥੜ੍ਹੇ, ਤਖ਼ਤ 'ਤੇ ਬਕਾਇਦਾ ਬੈਠਦੇ ਸਨ।

ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨੀਵਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਖੋਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦਾਅਵੇ ਅਤੇ ਅਧੀਨਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਸੰਤੁਲਨ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਰੁਟੀਨ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਕਲਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ, ਅਤੇ ਰਾਜਸੱਤਾ ਅਤੇ ਅਸਥਾਈ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਤਖਤ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਤੋਂ ਹਾਜ਼ਰੀਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਅਰਦਾਸ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦੇ ਜੰਗੀ ਗੀਤ ਸੁਣਨ ਲਈ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਇਹ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਤੋਂ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਜਾਂ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨੁਕਤੇ ਬਾਰੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਜਾਂ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਸਿੱਖ ਹਿੱਤਾਂ ਜਾਂ ਏਕਤਾ ਲਈ ਪੱਖਪਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਹੇਠ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਜਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਾਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਤੇ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕੁਕਰਮਾਂ ਲਈ ਉਸਦੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਕੁਝ ਕੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਗੁਰਸਿੱਖ ਨੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿਚ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਵਿਖੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਲਈ ਸਰੀਰਕ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਜੁਰਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਤੋਂ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਜੋ ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ, ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੀ ਤਲਵਾਰ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਦੀ ਤਲਵਾਰ, ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜੋ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ, ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਦਾ ਦੁਧਾਰਾ ਖੰਡਾ, ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਦੁਧਾਰਾ ਖੰਡਾ, ਬਾਬਾ ਨੋਧ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਦਾ ਦੁਧਾਰਾ ਖੰਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਸਤਰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ।

Related Stories

No stories found.
logo
Punjab Today
www.punjabtoday.com