ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਆਰਚਬਿਸ਼ਪ ਡੇਸਮੰਡ ਟੂਟੂ

ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਲਈ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਆਰਚਬਿਸ਼ਪ ਡੇਸਮੰਡ ਟੂਟੂ ਨਹੀਂ ਰਹੇ
 ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ  ਆਰਚਬਿਸ਼ਪ ਡੇਸਮੰਡ ਟੂਟੂ

ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਲਈ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਆਰਚਬਿਸ਼ਪ ਡੇਸਮੰਡ ਟੂਟੂ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਉਹ 90 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ। ਟੂਟੂ ਦੀ ਮੌਤ ਕੇਪਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਹੋਈ। ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਿਰਿਲ ਰਾਮਾਫੋਸਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਚੀਫ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਪ੍ਰਕਟ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ 1997 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਸਟੇਟ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਰਜਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਲਾਗਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਲੇ ਐਂਗਲੀਕਨ ਆਰਚਬਿਸ਼ਪ ਵਜੋਂ, ਟੂਟੂ ਨੇ ਗੋਰੇ-ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਈ ਲਾਬੀ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1996 ਤੋਂ 1998 ਤੱਕ, ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੀਤ ਦੀਆਂ ਬੇਇਨਸਾਫੀਆਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਸੀ।

ਟੂਟੂ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਹਿਊਮਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੁਆਰਾ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। “ਇਹ ਇੱਕ ਨੈਤਿਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਹੈ; ਪਰਮਾਤਮਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਹੈ", ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨਪਸੰਦ ਕਹਾਵਤ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਟੀ-ਸ਼ਰਟ ਪਹਿਨਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ “ਜਸਟ ਕਾਲ ਮੀ ਆਰਚ” ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

7 ਅਕਤੂਬਰ, 1931 ਨੂੰ ਜੋਹਨਜ਼ਬਰਗ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕਸਡੋਰਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਟੂਟੂ ਨੇ ਇੱਕ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੈਮੀਨਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ 1961 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਂਗਲੀਕਨ ਪਾਦਰੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ, ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1975 ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋਹਨਜ਼ਬਰਗ ਦਾ ਡੀਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਟੂਟੂ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ।

ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਸਮੇਤ, ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਲੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਟੂਟੂ ਰੰਗਭੇਦ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਲੇ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਵਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ। ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਐਤਵਾਰ (26 ਦਸੰਬਰ) ਨੂੰ ਆਰਚਬਿਸ਼ਪ ਡੇਸਮੰਡ ਟੂਟੂ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਸੋਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ "ਆਈਕਨ" ਅਤੇ "ਮਹਾਨ ਆਦਮੀ" ਕਿਹਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1978 ਵਿੱਚ ਗੋਰੇ-ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਚਰਚਜ਼ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਇੱਕ ਏਸੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਿਸਦੇ ਚਲਦੇ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੀ, ਨਸਲਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿਰੁੱਧ ਆਰਥਿਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਇਸਦੇ ਚਲਦੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਸਪੋਰਟ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ।

1984 ਵਿੱਚ, ਨੋਬਲ ਕਮੇਟੀ ਨੇ "ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰੰਗਭੇਦ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕਜੁੱਟ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ" ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਟੂਟੂ ਨੂੰ ਸਲਾਨਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਟੂਟੂ ਨੂੰ 1986 ਵਿੱਚ ਕੇਪ ਟਾਊਨ ਦਾ ਆਰਚਬਿਸ਼ਪ, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਐਂਗਲੀਕਨ ਚਰਚ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1995 ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਟੂਟੂ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ 1994 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਰੋਏ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਿਊਰੇਮਬਰਗ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। 1994 ਵਿੱਚ ਰੰਗਭੇਦ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਵੀ, ਟੂਟੂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਗੁਆਇਆ।

ਮੰਡੇਲਾ ਦੀ ਅਫਰੀਕਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤੀ ਗਈ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਮਹੂਰੀ ਵੋਟ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ "ਗਰੇਵੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਨੂੰ ਚੱਲਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਰੋਕਣ" ਲਈ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਥਾਬੋ ਮਬੇਕੀ 'ਤੇ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਏਡਜ਼ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਘਾਣ ਬਾਰੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦਾ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ। ਟੂਟੂ ਨੇ ਏਐਨਸੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਮਬੇਕੀ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਜੈਕਬ ਜ਼ੂਮਾ ਨਾਲ ਵੀ ਝੜਪ ਕੀਤੀ, ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਡੀਲਰਾਂ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਜ਼ੂਮਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕੇਸ ਅਪ੍ਰੈਲ 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕੇਸ ਇਸ ਵੇਲੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਟੂਟੂ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਡੇਸਮੰਡ ਅਤੇ ਲੀਹ ਟੂਟੂ ਲੀਗੇਸੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਚੈਰਿਟੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।

ਜਦੋਂ ਜ਼ੂਮਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਨੂੰ ਦਾਖਲਾ ਵੀਜ਼ਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਟੂਟੂ ਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਚੀਨ ਨੂੰ "ਕੌਟੌਇੰਗ" ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ "ਇਸ ਲਿਕਸਪਿਟਲ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਸਰਕਾਰ ਕਹਿਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।" 2017 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਜੋ ਜ਼ੂਮਾ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਉਤਰੇ, ਜਦੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਸਤਿਕਾਰਤ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕਾਰਨ ਰੈਂਡ ਕਰੈਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ANC ਨੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਜ਼ੂਮਾ ਨੂੰ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਟੂਟੂ ਨੇ ਮਈ 2021 ਵਿੱਚ ਕੇਪ ਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕੋਰੋਨਵਾਇਰਸ ਵੈਕਸੀਨ ਲੈਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਟੂਟੂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਲੀਹ ਅਤੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਹਨ।

Related Stories

No stories found.
logo
Punjab Today
www.punjabtoday.com